kup książki i badz mądry
Kategorie: Wszystkie | opowieści z książek
RSS
niedziela, 06 kwietnia 2014

KOSA


Pamiętacie tę scenę? Pawlak błogosławi wnuczkę Anię i przyszłego „zięcia”, Zenka. Daje im sierp tatowy, aby każde sianokosy zaczynał właśnie nim, tym przeżytkiem. Z pewnością  pamiętamy. „Nie ma mocnych” – to o tym filmie mowa – był już tyle razy  pokazywany w najróżniejszych kombinacjach i porach emisji, że naprawdę trudno znaleźć Polaka, który by mógł z czystym sumieniem powiedzieć: „ Pawlak? Kargul? Nie znam takowych”. Nawet małe dziecko kojarzy tą trylogię filmową pana Chęcińskiego. To były lata 70. ubiegłego, xx wieku, gdy odbyła się prapremiera owego filmu, drugiej części trylogii o sąsiedzkiej wojnie poprzez płot.

A jak to było z kosą na ziemiach polskich? Prześledźmy historię kosy.

 Jak donoszą kroniki historyczne pierwszą fabrykę kos na ziemiach polskich założył Jacek Jezierski, pod koniec 17. wieku,  w Sobieniach Szlacheckich. Jest to mała wieś na Mazowszu, w czasach zaborców pod władzą Austro - Węgier. W 1817 r. wyprodukowano ich (w fabrykach rządowych) 1056, przy 1065 sierpach, ale już w 1822 r. mamy 5318 kos i 5000 sierpów. Trzeba też pamiętać o Wąchocku, w ówczesnym zaborze Austrowęgierskim. W pierwszej połowie XIX wieku założono w tym mieście zakład metalurgiczny. W skład owego zakładu wchodziły dawny budynek mieszkalno-administracyjny (zwany od późniejszych właścicieli pałacem Schoenbergów), hale fabryczne i pozostałości dawnego ujęcia wody na rzece Kamiennej. Z pewnością produkowano w tym zakładzie kosy, i to w znacznej ilości. W takiej ilości, że mogła fabryka w Wąchocku eksportować kosy do Rosji, do Niemiec.

 Józef Rurawski  przy okazji omawiania kwestii miejsca i czasu w „Chłopach” Władysława Reymonta[1], mówi, że chłopi polscy użyli po raz pierwszy kos dopiero pod koniec xix wieku. T. Nowacki "Produkcja narzędzi i maszyn rolniczych w Królestwie Kongresowym (1815-1830)", "Kwartalnik Historii Nauki i Techniki", 7/1-2, 1962 pisze: ”Po roku 1800 zaczynał się więc ten ogromny proces, w którego wyniku mogła zostać zwolniona część ludzi z prac produkcyjnych w rolnictwie i nastąpił poważny wzrost spożycia produktów rolniczych na głowę ludności. Okres, który opisujemy, to właśnie okres wzmożenia użycia kosy, okres pojawienia się pierwszych młocarń, kieratów itp." Inaczej mówiąc mamy dwa niezależne źródła opowiadające dwie różne historie. Albo koniec xix wieku, albo początek tegoż okresu.  

 Nie podejmuje się rozstrzygać tego sporu. To kwestia sporna, zapisana w dwóch różnych dokumentach.  Nie jestem zawodowym historykiem, tylko pasjonatem historii. Przez co nie dotarłem do innych źródeł mówiących o korzystaniu kos przy sianokosie. Moje poszukiwania ograniczały się do Internetu i niektórych for historycznych.  Informacje użyte w tym artykule jednak są wiarygodne i bezwzględnie prawdziwe. Ręczę za to głową i następnym wpisem.

 Pamiętam za to „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i obraz – jeżeli można tak powiedzieć – pozytywistycznej wsi.[2] Rzecz dzieje się dwadzieścia po powstaniu styczniowym, z roku 1863. Czyli kiedy panna Marta wraz z Justyną Orzelską wracają do domu z kościoła ( pierwsza scena powieści) jest rok 1880?, a może już mamy xx wiek? Nie wiemy. Z tekstu „Nad Niemnem” nie wydobędziemy dokładnej daty akcji.

 Tak czy inaczej chłopi z zaścianka korczyńskiego używają już dawno kos. Widać to po ich zachowaniu. Ale od czasu do czasu jeszcze sierpem ucinają zboże. To też trzeba zauważyć.  Trudno jest odzwyczaić się  od starych przyzwyczajeń. Justyna Orzelska po ślubie z Jankiem Bohatyrowiczem ma wnieść „ogarek wiedzy” pod strzechy przyszłych sąsiadów.

 I o sierpie zapomną? Niekoniecznie, jeśli sierp tatowy Pawlak z roku 1976 przechowuje … A może to tylko taka tradycja, co w narodzie nie zginęła? O, przepraszam: nie „tylko”, powinno być „aż”. Tradycja to jednak nie przeżytek.

Chciałbym zwrócić uwagę Czytelnika na dwie sprawy:
:)) linki w prawej kolumnie bloga

 

[1] Józef Rurawski: Władysław Reymont. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1977

| < Kwiecień 2014 > |
Pn Wt Śr Cz Pt So N
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30        
Zakładki:
E-booki
Linki do artykułu KOSA
Promocja
Ulubione